Давлат томонидан тартибга солиш усуллари

Маҳсулот таннархини пасайтириш ва импортни оптималлаштириш мақсадида жаҳон амалиётида давлат томонидан тартибга солишнинг икки самарали усули ишлаб чиқилган:

- божхона-тариф сиёсатини қўллаш,

- ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштиришни ривожлантириш ва саноат кооперациясини кенгайтириш.

Биринчи усул хорижий маҳсулотларга чегарадан ўтишда маълум тўсиқларни яратишни назарда тутади. Иккинчи усул эса ишлаб чиқаришни давлат ҳудудида жойлаштириш бўйича мажбурий нормаларни жорий этади (одатда, маҳсулот таннархининг фоизи билан ўлчанади).

Маҳаллийлаштириш даражасини ошириш иқтисодиётимизни барқарор ва изчил ривожлантиришни таъминлаш, ташқи омилларга боғлиқликни камайтириш ва ишлаб чиқариш жараёнларига янги технологияларни жадал жорий этишда муҳим аҳамият касб этади.

Иқтисодиётнинг динамик ва барқарор ривожланишини, унинг ташқи омилларга боғлиқлигини камайтиришни таъминлаш мақсадида мамлакатимизда «Маҳаллийлаштириш дастури» амалга оширилмоқда.

Маҳаллийлаштириш дастурларини ривожлантириш ва қўллаб-қувватлаш мақсадида республикада қуйидаги қарорлар ва норматив ҳужжатлар қабул қилинди:

- 2019 йил 1 майдаги № ПП-2698-сонли «2017-2019 йиллар учун тайёр маҳсулотлар, бутловчи қисмлар ва материалларни маҳаллийлаштириш бўйича истиқболли лойиҳаларни амалга оширишни давом эттириш чора-тадбирлари тўғрисида» қарор.

- 2019 йил 24 августдаги № ПП-4302-сонли «Саноат кооперациясини янада ривожлантириш ва юқори ликвидли товарлар ишлаб чиқаришни кенгайтириш чора-тадбирлари тўғрисида» қарор.

- Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 17 декабрдаги «Ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш ва кооперация алоқаларининг янги тизимини жорий этиш бўйича давлат ва хўжалик бошқаруви органлари ҳамда маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг жавобгарлигини ошириш тўғрисида» қарори. 

- 2020 йил 10 мартдаги № 136-сонли қарор «2020-2021 йиллар учун ички ва ташқи бозорларда истеъмол товарларини маҳаллийлаштириш дастури тўғрисида».

Тайёр маҳсулотлар, бутловчи қисмлар ва материалларни саноат кооперацияси асосида ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш дастурини шакллантириш ва амалга ошириш тартиби тўғрисидаги Низомга мувофиқ, ҳисобот тизимини юритиш ПКМ № 1009 17.12.2019 йилда тасдиқланган бўлиб, маҳаллийлаштириш дастурига киритиладиган лойиҳаларнинг кўрсаткичлари қуйидаги мезонларга мувофиқ бўлиши шарт:

• республика ҳудудига локаллаштириладиган маҳсулотларнинг катта ҳажмда доимий импорт қилиниши;
• локаллаштириладиган маҳсулотларни ишлаб чиқариш қувватлари ва хом ашё базаси асосида қўшилган қиймат занжирини яратиш имконияти мавжуд бўлиши;
• соҳада ва ҳудудий корхоналарда мавжуд бўлган технологик ускуналарнинг тез эскиришига мўлжалланган бутловчи қисмлар, эҳтиёт қисмлар ва материалларни ишлаб чиқаришга йўналтирилган бўлиши;
• ишлаб чиқарилган маҳсулотнинг маҳаллийлаштириш даражаси камида 36% бўлиши;
• локаллаштириладиган маҳсулотга ички ва ташқи бозорларда зарур даражада талаб мавжудлиги;
• ишлаб чиқариш инфратузилмаси мавжудлиги, айниқса, кичик саноат зоналарида мавжуд бўлган бўш бинолар ва инфратузилмадан фойдаланиш;
• катта ва кичик корхоналар ўртасида ўзаро кооперация алоқалари йўлга қўйилган бўлиши.
  
  Низомга кўра, маҳаллийлаштириш тайёр маҳсулотлар, бутловчи қисмлар, эҳтиёт қисмлар, хом ашё ва материалларни импорт ўрнини босувчи маҳсулотлар ишлаб чиқариш (ишларни бажариш, хизматлар кўрсатиш) билан боғлиқ жараёндир. Маҳаллийлаштириш чора-тадбирлари дастури Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.