Davlat tomonidan tartibga solish usullari

Mahsulot tannarxini pasaytirish va importni optimallashtirish maqsadida jahon amaliyotida davlat tomonidan tartibga solishning ikki samarali usuli ishlab chiqilgan:

- bojxona-tarif siyosatini qo‘llash,

- ishlab chiqarishni mahalliylashtirishni rivojlantirish va sanoat kooperatsiyasini kengaytirish.

Birinchi usul xorijiy mahsulotlarga chegaradan o‘tishda ma’lum to‘siqlarni yaratishni nazarda tutadi. Ikkinchi usul esa ishlab chiqarishni davlat hududida joylashtirish bo‘yicha majburiy normalarni joriy etadi (odatda, mahsulot tannarxining foizi bilan o‘lchanadi).

Mahalliylashtirish darajasini oshirish iqtisodiyotimizni barqaror va izchil rivojlantirishni ta’minlash, tashqi omillarga bog‘liqlikni kamaytirish va ishlab chiqarish jarayonlariga yangi texnologiyalarni jadal joriy etishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Iqtisodiyotning dinamik va barqaror rivojlanishini, uning tashqi omillarga bog‘liqligini kamaytirishni ta’minlash maqsadida mamlakatimizda «Mahalliylashtirish dasturi» amalga oshirilmoqda.

Mahalliylashtirish dasturlarini rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlash maqsadida respublikada quyidagi qarorlar va normativ hujjatlar qabul qilindi:

- 2019 yil 1 maydagi № PP-2698-sonli «2017-2019 yillar uchun tayyor mahsulotlar, butlovchi qismlar va materiallarni mahalliylashtirish bo‘yicha istiqbolli loyihalarni amalga oshirishni davom ettirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» qaror.

- 2019 yil 24 avgustdagi № PP-4302-sonli «Sanoat kooperatsiyasini yanada rivojlantirish va yuqori likvidli tovarlar ishlab chiqarishni kengaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» qaror.

- O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 17 dekabrdagi «Ishlab chiqarishni mahalliylashtirish va kooperatsiya aloqalarining yangi tizimini joriy etish bo‘yicha davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari hamda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining javobgarligini oshirish to‘g‘risida» qarori. 

- 2020 yil 10 martdagi № 136-sonli qaror «2020-2021 yillar uchun ichki va tashqi bozorlarda iste’mol tovarlarini mahalliylashtirish dasturi to‘g‘risida».

Tayyor mahsulotlar, butlovchi qismlar va materiallarni sanoat kooperatsiyasi asosida ishlab chiqarishni mahalliylashtirish dasturini shakllantirish va amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi Nizomga muvofiq, hisobot tizimini yuritish PKM № 1009 17.12.2019 yilda tasdiqlangan bo‘lib, mahalliylashtirish dasturiga kiritiladigan loyihalarning ko‘rsatkichlari quyidagi mezonlarga muvofiq bo‘lishi shart:

• respublika hududiga lokallashtiriladigan mahsulotlarning katta hajmda doimiy import qilinishi;
• lokallashtiriladigan mahsulotlarni ishlab chiqarish quvvatlari va xom ashyo bazasi asosida qo‘shilgan qiymat zanjirini yaratish imkoniyati mavjud bo‘lishi;
• sohada va hududiy korxonalarda mavjud bo‘lgan texnologik uskunalarning tez eskirishiga mo‘ljallangan butlovchi qismlar, ehtiyot qismlar va materiallarni ishlab chiqarishga yo‘naltirilgan bo‘lishi;
• ishlab chiqarilgan mahsulotning mahalliylashtirish darajasi kamida 36% bo‘lishi;
• lokallashtiriladigan mahsulotga ichki va tashqi bozorlarda zarur darajada talab mavjudligi;
• ishlab chiqarish infratuzilmasi mavjudligi, ayniqsa, kichik sanoat zonalarida mavjud bo‘lgan bo‘sh binolar va infratuzilmadan foydalanish;
• katta va kichik korxonalar o‘rtasida o‘zaro kooperatsiya aloqalari yo‘lga qo‘yilgan bo‘lishi.
  
  Nizomga ko‘ra, mahalliylashtirish tayyor mahsulotlar, butlovchi qismlar, ehtiyot qismlar, xom ashyo va materiallarni import o‘rnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqarish (ishlarni bajarish, xizmatlar ko‘rsatish) bilan bog‘liq jarayondir. Mahalliylashtirish chora-tadbirlari dasturi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.